Terapia schematów jest jedną z odmian terapii poznawczo-behawioralnej, stworzoną specjalnie do pracy z najtrudniejszymi do wyleczenia zaburzeniami emocjonalnymi. Należy to tak zwanej „trzeciej fali terapii behawioralnych”. Jej twórcą jest Jeffrey Young.

Terapia koncentruje się na najgłębszych strukturach poznawczo-emocjonalnych, wchodzących w skład osobowości człowieka  tak zwanych wczesnych nie adaptacyjnych schematach. W koncepcji tej, schemat to trwały, negatywny wzorzec, który powstaje w dzieciństwie lub w okresie dorastania i jest utrwalany przez dalsze życie.

Negatywne schematy powstają wówczas, gdy któreś z podstawowych emocjonalnych potrzeb (np. bezpieczeństwa, akceptacji, docenienia, samodzielności) nie są w znacznym stopniu zaspokojone w trakcie dzieciństwa. Dodatkowo, strategie, które ludzie stosują, aby radzić sobie z negatywnymi schematami, również przyczyniają się do ich podtrzymywania.

 

Celem terapii jest zaangażowanie się w proces leczenia, czyli osłabiania schematów i związanych z nimi strategii radzenia sobie, a przez to wzmocnienie zdrowej części osobowości pacjenta. Terapeuta wchodzi w sojusz z ową zdrową częścią, aby wspólnie walczyć ze schematami. Podejście to opiera się więc na aktywnym zaangażowaniu obu stron w proces leczenia, ze szczególnym uwzględnieniem pracy nad sobą, którą pacjent wykonuje pomiędzy spotkaniami, np. w postaci zadań terapeutycznych, które są ustalane, a potem omawiane na sesjach.